Αξίζει μια αναφορά στον εκλιπόντα Πάπα, όχι μόνο γιατί υπήρξε μια από τις πιο προοδευτικές μορφές στην ιστορία της Καθολικής Εκκλησίας, αλλά γιατί ήταν ίσως ο μοναδικός ιεράρχης στον κόσμο, που με τη δράση του ξεπέρασε τα όρια της θρησκείας, αγγίζοντας βαθιά κοινωνικά ζητήματα και προκαλώντας συχνά αντιδράσεις από συντηρητικούς κύκλους.
Αρχηγός ενός πολύ μικρού, αλλά πολύ επιδραστικού κρατιδίου, αφού είναι ο ανώτατος πνευματικός ηγέτης 1,3 δισεκατομμυρίων καθολικών σε όλο τον κόσμο.
Μετέτρεψε ένα παλάτι του 19ου αιώνα δίπλα στο Βατικανό σε καταφύγιο για άστεγους. Στήριξε ενεργά οργανώσεις που βοηθούν τους άστεγους, υπογραμμίζοντας τη σημασία της βοήθειας προς τους φτωχούς και καθιέρωσε την Παγκόσμια Ημέρα των Φτωχών.
Έφτιαξε τουαλέτες και ντουζιέρες για τους άστεγους στη Ρώμη. Όταν άποροι στο σε υπό κατάληψη κτήριο του Βατικανού έμειναν χωρίς ρεύμα, έστειλε ένα Καρδινάλιο να το επανασυνδέσει, σπάζοντας τις σφραγίδες και πλήρωσε τους λογαριασμούς τους.
Από την αρχή πήρε θέση δίπλα στους κυνηγημένους. Το πρώτο του ταξίδι ως Πάπας ήταν στη Λαμπεντούζα, για να τιμήσει τους πρόσφυγες που πνίγηκαν στη Μεσόγειο. Όταν πήγε στη Μόρια της Λέσβου, παρομοίασε τα στρατόπεδα προσφύγων με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί.
Καταδίκασε τις πολιτικές μαζικών απελάσεων, όπως αυτές που προωθεί η κυβέρνηση Τραμπ και επέκρινε την κατασκευή του τείχους στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικό. Χαρακτηριστικά είπε ότι «όποιος χτίζει τείχη αντί να χτίζει γέφυρες δεν είναι χριστιανός».
Ήρθε σε σύγκρουση με την ακροδεξιά στην Ευρώπη. Ο Ματέο Σαλβίνι τον αποκάλεσε ψευτο-Πάπα. Ο Πάπας απάντησε πως «καλύτερα άθεος παρά ρατσιστής» ενώ στάθηκε απέναντι στην υποχρεωτική ανάρτηση θρησκευτικών συμβόλων, λέγοντας ότι ο σταυρός δεν είναι ταυτότητα αλλά διαμαρτυρία.
Έχει περάσει Πάσχα με φυλακισμένους. Υποστήριζε τα κινήματα των Ιθαγενών της Λατινικής Αμερικής. Πήγε στον Καναδά για να απολογηθεί στους Ιθαγενείς. Μίλησε κατά της διάκρισης των Ρομά.
Καταδίκασε την παραγωγή και την διακίνηση ναρκωτικών. Στήριξε κοινότητες απεξάρτησης, χαρακτήρισε τους τοξικομανείς «θύματα του παγκόσμιου εμπορίου του θανάτου» και ίδρυσε νέα κέντρα φιλοξενίας και θεραπείας.
Καταδίκασε τις ενέργειες του Ισραήλ στη Γάζα, χαρακτηρίζοντάς τες τρομοκρατικές και υποστήριζε την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση. Μίλησε πολλές φορές για δημιουργία δύο κρατών, που θα ζουν με αμοιβαίο σεβασμό και ασφάλεια.
Το 2015 υπέγραψε επίσημη συμφωνία με το «Κράτος της Παλαιστίνης», κάτι που θεωρήθηκε σαφής πολιτική και ηθική στήριξη. Στην τελευταία του ομιλία πριν από τον θάνατό του, κάλεσε για κατάπαυση του πυρός στη Γάζα, τονίζοντας την ανάγκη για ειρήνη και δικαιοσύνη.
Το 2023 ενέκρινε επίσημα την ευλογία των ομόφυλων ζευγαριών από καθολικούς ιερείς και ζήτησε συγγνώμη από την LGBTQ+ κοινότητα για τις διακρίσεις που υπέστησαν από την Εκκλησία.
Για την υπόθεση του Τζούλιαν Ασάνζ που σχεδόν κανείς παγκόσμιος ηγέτης δεν τόλμησε να ακουμπήσει, το 2021 έστειλε επιστολή συμπαράστασης και τον Ιούνιο 2023 συνάντησε την οικογένειά του και στήριξε το αίτημα για απελευθέρωσή του. Εξέτασε ακόμα και το ενδεχόμενο παροχής ασύλου.
Σε ό,τι αφορά το πιο σάπιο κομμάτι της Καθολικής Εκκλησίας, δηλαδή τα σκάνδαλα παιδεραστίας και διαφθοράς: Κατάργησε το απόρρητο των εσωτερικών ερευνών για σεξουαλικά εγκλήματα. Ζήτησε δημόσια συγγνώμη για τα εγκλήματα που είχαν διαπραχθεί στο όνομα της Εκκλησίας και και απομάκρυνε δεκάδες ανώτερους κληρικούς και υψηλόβαθμα στελέχη που εμπλέκονταν σε τέτοιες υποθέσεις. Παράλληλα ξεκίνησε δικαστικές διαδικασίες για σκάνδαλα διαφθοράς, επέβαλε διαφάνεια στα οικονομικά του Βατικανού και άνοιξε τις πόρτες σε εξωτερικούς ελέγχους.
Για την διαβόητη υπόθεση της Εμμανουέλα Ορλάντι, της 15χρονης κόρης ενός υπαλλήλου του Βατικανού που εξαφανίστηκε το 1983, άνοιξε νέα έρευνα και έδωσε πρόσβαση στα αρχεία του Βατικανού, έπειτα από δεκαετίες σιωπής.
Δεν διέμενε στο παπικό ανάκτορο, αλλά σε ένα λιτό ξενώνα. Έπλενε τα ρούχα του ο ίδιος και πολλές φορές μαγείρευε μόνος του. Έτρωγε συχνά στην κοινή τραπεζαρία με τους κατοίκους του ξενώνα και φρόντιζε να περνά χρόνο με όλους, όχι μόνο με αξιωματούχους.
Ο Φραγκίσκος δεν ήταν απλώς ένας πάπας με προοδευτικές θέσεις. Ήταν ένας άνθρωπος που με συνέπεια ζούσε όπως δίδασκε και γι’ αυτό συγκίνησε ανθρώπους πολύ πέρα από τα όρια του καθολικισμού.
